Jakie jedzenie najczęściej powoduje alergię?
Chociaż reakcję alergiczną może wywołać całe mnóstwo pokarmów, większość alergii wiąże się z zestawem produktów znanym jako „wielka dziewiątka” alergenów pokarmowych.
Jeśli po spożyciu określonego produktu objawy pojawiają się szybko, są nawracające lub nasilają się z czasem, nie należy ich bagatelizować. W takiej sytuacji konieczna jest konsultacja z lekarzem i dalsza diagnostyka.
Czy każdy pokarm może wywołać reakcję alergiczną?
Warto podkreślić, że nie każdy pokarm może wywołać reakcję alergiczną. Alergia pokarmowa jest zawsze reakcją układu immunologicznego na konkretne białka zawarte w żywności. Oznacza to, że produkty, które nie zawierają białka, takie jak czyste oleje roślinne, cukier czy sól, nie są w stanie wywołać alergii pokarmowej.
Jednocześnie lista potencjalnych alergenów jest znacznie szersza niż powszechnie się uważa. Według danych USDA’s Food Safety and Inspection Service (FSIS) opisano ponad 160 różnych produktów spożywczych, które mogą wywoływać reakcje alergiczne. Pomimo tak dużej liczby potencjalnie alergizujących pokarmów, wyróżnia się jednak 9 alergenów uznawanych za najsilniejsze, które odpowiadają za zdecydowaną większość reakcji alergicznych. To właśnie one tworzą tzw. „wielką dziewiątkę” alergenów pokarmowych, kluczową zarówno z punktu widzenia diagnostyki, jak i bezpieczeństwa żywności.
Najsilniejsze alergeny pokarmowe – tzw. „wielka dziewiątka”
Ta lista obejmuje produkty, które odpowiadają za około 90% alergii pokarmowych. Są szczególnie ważne w aspekcie oznakowania produktów spożywczych.
Pełna lista tzw. „wielkiej dziewiątki” alergenów pokarmowych to:
- Mleko (dairy)
- Jaja (egg)
- Ryby (fish)
- Skorupiaki i owoce morza (crustacean shellfish)
- Orzechy drzewne (tree nuts)
- Orzeszki ziemne (peanuts)
- Pszenica (wheat)
- Soja (soybeans)
- Sezam (sesame)
Przez wiele lat obowiązywała lista ośmiu głównych alergenów („wielka ósemka”), która obejmowała: mleko, jaja, ryby, skorupiaki i owoce morza, orzechy drzewne, orzeszki ziemne, pszenicę oraz soję.
W 2021 roku w USA wprowadzono FASTER Act, a zmiana weszła w życie 1 stycznia 2023 roku, rozszerzając listę o kolejny alergen: sezam. Od tego czasu lista ta nosi oficjalnie nazwę „wielka dziewiątka” i obejmuje również sezam jako dziewiąty główny alergen pokarmowy, który musi być wyraźnie oznaczony na etykietach produktów spożywczych.
Objawy alergii pokarmowej – kiedy trzeba zachować szczególną ostrożność?
Objawy alergii pokarmowej mogą być bardzo różnorodne i dotyczyć różnych układów organizmu. Najczęściej pojawiają się szybko po spożyciu pokarmu zawierającego alergen – od kilku minut do maksymalnie kilku godzin. Ich nasilenie bywa różne: od łagodnych dolegliwości po reakcje stanowiące realne zagrożenie dla zdrowia i życia.
Do najczęstszych objawów alergii pokarmowej należą:
Objawy skórne
- pokrzywka, swędzenie skóry
- zaczerwienienie, wysypka
- obrzęk warg, języka, powiek lub twarzy
Objawy ze strony przewodu pokarmowego
- nudności i wymioty
- bóle brzucha
- biegunka
Objawy ze strony układu oddechowego
- katar, uczucie zatkanego nosa
- kaszel,
- świszczący oddech,
- duszność, ucisk w klatce piersiowej
Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku objawów ogólnoustrojowych, takich jak nagły spadek ciśnienia, zawroty głowy, osłabienie czy utrata przytomności. Mogą one świadczyć o anafilaksji – ciężkiej reakcji alergicznej wymagającej natychmiastowej pomocy medycznej.
Dlaczego nawet śladowe ilości alergenu są niebezpieczne?
W przypadku alergii pokarmowej nie istnieje bezpieczna ilość alergenu. Reakcja organizmu nie zależy od „dawki”, lecz od samego kontaktu z alergennym białkiem. U osób z alergią układ odpornościowy rozpoznaje alergen jako zagrożenie i reaguje natychmiast, nawet wtedy, gdy ilość spożytego produktu jest minimalna. Oznacza to, że śladowe ilości alergenu, obecne np. w wyniku zanieczyszczenia krzyżowego podczas produkcji żywności, przygotowywania posiłków czy przechowywania produktów, mogą wystarczyć do wywołania objawów.
Co więcej, reakcja alergiczna może być nieprzewidywalna – ten sam alergen, który wcześniej wywoływał łagodne objawy, przy kolejnym kontakcie może doprowadzić do znacznie silniejszej reakcji, włącznie z anafilaksją. Ryzyko wzrasta szczególnie wtedy, gdy alergia nie jest prawidłowo zdiagnozowana lub gdy osoba z alergią nie ma świadomości ukrytych źródeł alergenu w żywności. Dlatego tak ważne jest dokładne czytanie etykiet, unikanie przypadkowych ekspozycji oraz konsultacja lekarska przy każdym podejrzeniu alergii, zamiast samodzielnego „testowania” tolerancji na własną rękę.
Jeśli po spożyciu określonego produktu objawy pojawiają się szybko, są nawracające lub nasilają się z czasem, nie należy ich bagatelizować. W takiej sytuacji konieczna jest konsultacja z lekarzem i dalsza diagnostyka.
Bibliografia
[1] https://www.fsis.usda.gov/food-safety/safe-food-handling-and-preparation/food-safety-basics/food-allergies-big-9 [Dostęp w dniu 10.02.2025]
[2] https://www.fda.gov/food/buy-store-serve-safe-food/food-allergies-what-you-need-know [Dostęp w dniu 10.02.2025]
[3] Sicherer S.H., Sampson H.A., Food allergy: epidemiology, pathogenesis, diagnosis, and treatment (2014). Journal of Allergy and Clinical Immunology, 133(2), 291-307.
[4] Muraro A., Halken S., Arshad S.H., Beyer K., Dubois A.E.J., Du Toit G., Sheikh A., et al., EAACI Food Allergy and Anaphylaxis Guidelines (2014). Allergy, 69(5), 590-601.
[5] Białek S., Białek-Gosk K., Nowoczesna diagnostyka alergii IgE-zależnej – diagnostyka molekularna alergii (2016). Diagnostyka Laboratoryjna, 52(1), 45-50.
[6] Rymarczyk B., Gluck J., Rogala B., Reakcje anafilaktyczne wywołane pokarmem u osób dorosłych (2017). Alergia Astma Immunologia – Przegląd Kliniczny, 22(4), 80-86.